ارتوپدی فنی پروازکلینیک تخصصی ارتوز و پروتز — مشهد
پای چنبره‌ای (کلاب‌فوت) نوزادان
شایع‌ترین ناهنجاری مادرزادی پا — با روش پونستی، ۹۵٪ نوزادان بدون جراحی راه می‌روند
- ۹۵٪ نوزادان با روش پونستی بدون جراحی درمان می‌شوند
- شروع زودهنگام = گچ کمتر و نتیجه بهتر
- پایبندی به بریس شبانه، تعیین‌کنندهٔ موفقیت
کلاب‌فوت ناهنجاری مادرزادی پا است که در آن پا به داخل و پایین چرخیده و سفت است — چهار جزء دارد: چرخش داخل (آدوکتوس)، خم‌شدن کف به بالا (کاوس)، پایین‌آمدن پنجه (اکویینوس) و چرخش داخلی کل پا. حدود ۱ نفر در هر ۱۰۰۰ تولد؛ پسرها دو برابر؛ در نیمی از موارد دو پا. خوش‌خیالی بزرگ: کلاب‌فوت امروز با روش پونستی (بدون جراحی یا با جراحی بسیار محدود) در بیش از ۹۵٪ نوزادان به‌طور کامل اصلاح می‌شود و کودک عادی راه می‌رود و می‌دود — به شرط شروع زودهنگام و پایبندی کامل به مرحلهٔ نگه‌دارنده.
پای نوزاد در بدو تولد چرخیده به داخل و پایین و سفت — و برخلاف پای «چرخیدهٔ ساده»، با کشش دست اصلاح نمی‌شود؛ چین‌های پوستی عمیق پشت مچ؛ پا کوچک‌تر و ساق نازک‌تر از پای سالم (در درگیری یک‌طرفه)؛ در نوجوانی اگر درمان نشده باشد: راه‌رفتن روی لبهٔ خارجی پا، پینه‌های ضخیم، درد مفاصل. تشخیص تقریباً همیشه در معاینهٔ نوزادان یا حتی سونوگرافی قبل از تولد ممکن است.
ترکیب ژنتیک و محیط رحمی: زمینهٔ ژنتیکی (سابقهٔ خانوادگی خطر را چند برابر می‌کند)، کم‌بودن مایع آمنیوتیک، نارسایی و دوقلویی، و در برخی موارد همراه با سندرم‌ها (آرتروگریپوزیس، اسپینا بیفیدا — به همین دلیل معاینهٔ ستون فقرات نوزاد الزامی است). اکثر موارد ایزوله‌اند و کودک کاملاً سالم از دیگر جهات.
درمان‌های پیشنهادی
ترکیب «ارتوز/کفی اختصاصی + حرکات اصلاحی + اصلاح سبک زندگی» در اکثر موارد نتیجه می‌دهد.
روش پونستی — استاندارد جهانی
پروتکل طلایی کلاب‌فوت — از همان هفته‌های اول تولد (ایده‌آل: ۱ تا ۴ هفتگی): گچ‌گذاری سریالی طولی — هفته‌ای یک گچ که پا را به‌آرامی و بدون اجبار به وضعیت درست می‌کشاند؛ معمولاً ۵ تا ۸ گچ؛ سپس کلاسیکوتومی — یک برش کوچک تاندون آشیل زیر بی‌حسی موضعی (در اکثر نوزادان) و ۳ هفته گچ نهایی؛ و بعد، مهم‌ترین بخش: بریس (اسپلینت) شبانهٔ پونستی — کفش‌های دوقلو روی میله که پاها را در وضعیت اصلاح‌شده نگه می‌دارد. قانون طلایی: گچ‌ها پا را اصلاح می‌کنند، ولی «بریس است که پا را اصلاح‌شده نگه می‌دارد» — پایبندی به برنامهٔ بریس (تمام‌وقت ۳ ماه، سپس شبانه تا ۴-۵ سالگی) تعیین‌کنندهٔ موفقیت نهایی است؛ رعایت نکردن آن، عود شایع‌ترین علت شکست درمان است.
مرحلهٔ نگه‌دارنده و AFO
بعد از پایان دورهٔ بریس پونستی (۴-۵ سالگی)، در بسیاری از کودکان یک AFO شبانه یا کفی/کفش حمایتی برای سال‌های رشد ادامه می‌یابد — به‌ویژه در پاهایی که سفتی خفیف باقی مانده؛ و در موارد درگیری همراه (اسپینا بیفیدا، آرتروگریپوزیس) AFO قالبی درازمدت نقش اصلی را دارد. پیگیری دوره‌ای تا پایان رشد (هر ۶ تا ۱۲ ماه) — چون عود حتی سال‌ها بعد ممکن است و تشخیص زودهنگام عود، درمانش فقط چند گچ است نه جراحی.
سایر درمان‌ها
درمان عود: تکرار گچ سریالی (به‌جای جراحی — اصل پونستی)؛ در موارد مقاوم یا همراه با سندرم‌ها: جراحی‌های محدود تاندون/مفصل (انتقال تاندون تیبیالیس قدامی در عود درج‌شدگی) — و فقط در کلاب‌فوت‌های بسیار مقاوم جراحی بزرگ؛ فیزیوتراپی مکمل کشش؛ و آموزش والدین: علامت‌های عود (چرخش دوبارهٔ پا به داخل، خط راه‌رفتن عوض‌شدن) — خانوادهٔ آگاه، نیمی از موفقیت است.
اگر نوزاد شما تازه با کلاب‌فوت متولد شده — هر هفته مهم است؛ روش پونستی هر چه زودتر شروع شود، نتیجه بهتر و گچ‌ها کمتر است. برای گچ‌گذاری پونستی، کلاسیکوتومی، ساخت بریس پونستی یا AFO شبانهٔ پس از اصلاح، وقت بگیرید — و اگر کودکی که قبلاً درمان شده، پایش دوباره به داخل چرخیده، همین حالا بیاورید؛ عود زودگیر، سه گچ جواب می‌دهد.