ارتوپدی فنی پروازکلینیک تخصصی ارتوز و پروتز — مشهد
صافی و قوس کف پا
از صافی انعطاف‌پذیر تا صافی اکتسابی بزرگسال — تشخیص زودهنگام، درمان ساده‌تر
- دو نوع: انعطاف‌پذیر (بی‌خطر) و اکتسابی (نیازمند پیگیری)
- درمان: کفی/آریزونا + تمرین تقویت تاندون
- مراجعه: تغییر قوس یا ناتوانی در بلندشدن تک‌پنجه
کاهش یا از بین رفتن قوس طولی داخلی کف پا است. دو شکل اصلی دارد: «صافی انعطاف‌پذیر» — قوس در نشستن هست و با ایستادن فرو می‌ریزد (شایع، اغلب بی‌خطر) — و «صافی اکتسابی بزرگسال» که حاصل اختلال تاندون تیبیال خلفی است: قوس به‌تدریج می‌ریزد، پاشنه به بیرون می‌چرخد و اگر دیر درمان شود سفت می‌شود. تشخیص زودهنگام صافی اکتسابی کلید جلوگیری از جراحی است.
درد و تورم در سمت داخلی مچ پا (مسیر تاندون تیبیال خلفی)؛ خستگی در پیاده‌روی طولانی؛ افتادن تدریجی قوس و چرخش پاشنه به بیرون (از پشت قابل مشاهده است)؛ دشواری در بلندشدن روی پنجهٔ یک پا (نشانهٔ مهم اختلال تاندون)؛ در مراحل پیشرفته: سفت‌شدن پا و درد سمت بیرونی مچ.
صافی انعطاف‌پذیر معمولاً زمینه‌ای/ژنتیکی است و با شلی رباط‌ها همراه است. صافی اکتسابی بزرگسال (شایع‌ترین علت آن) از اختلال یا پارگی تاندون تیبیال خلفی می‌آید — زنان بالای ۴۰ سال، اضافه‌وزن، دیابت، فشار خون و صدمات ورزشی در معرض‌اند. آرتروز مچ پا و آسیب رباط فنری نیز می‌توانند قوس را بریزند.
درمان‌های پیشنهادی
ترکیب «ارتوز/کفی اختصاصی + حرکات اصلاحی + اصلاح سبک زندگی» در اکثر موارد نتیجه می‌دهد.
کفی و ارتوز — ستون درمان محافظه‌کارانه
مرحلهٔ خفیف: کفی طبی اختصاصی با پشتی قوس داخلی و فنجان پاشنه عمیق. مراحل پیشرفته‌تر: ارتوزهای سفت‌تر مثل UCBL یا ارتوز آریزونا که قوس، پاشنه و مچ را همزمان کنترل می‌کند. هدف «حمایت و کنترل» است نه اصلاح آناتومی استخوان — و همین رویکرد، پیشرفت را متوقف می‌کند. ترکیب ارتوز + تمرینات تقویتی تاندون، بهترین بهبود اندازه‌گیری‌شده را در فروپاشی قوس نشان داده است.
حرکات اصلاحی
تقویت تاندون تیبیال خلفی: بلندشدن روی پنجه (دوپا سپس تک‌پا)، جمع‌کردن حوله با انگشتان، پیاده‌روی کوتاه روی لبهٔ بیرونی پا؛ کشش عضلات ساق (سفتی ساق بار قوس را بیشتر می‌کند)؛ تمرین تعادل روی سطح ناپایدار. برنامهٔ ۶ تا ۱۲ هفته‌ای، حداقل ۳ روز در هفته.
سایر درمان‌ها
در فاز التهابی حاد: استراحت، بوت/کام‌واکر ۴ تا ۸ هفته و مسکن‌های ضدالتهاب؛ کاهش وزن و پرهیز از لژ و دمپایی تخت. تزریق کورتیزون در مسیر تاندون تیبیال خلفی توصیه نمی‌شود (خطر پارگی). جراحی (انتقال تاندون، اصلاح استخوان پاشنه) فقط در صورت ناکامی ۳ تا ۶ ماه درمان محافظه‌کارانه یا مراحل سفت پیشنهاد می‌شود.
اگر قوس پای شما در حال تغییر است، درد داخلی مچ دارید یا نمی‌توانید روی پنجهٔ یک پا بلند شوید — زودتر ارزیابی شوید؛ صافی اکتسابی هرچه دیرتر تشخیص داده شود درمانش پیچیده‌تر است. حتی صافی انعطاف‌پذیرِ بدون درد هم با اسکن فشار کف پا، کفی و کفش درست‌تری می‌گیرد.